Kalk is het enige onderhoudsprobleem dat je machine langzaam en onzichtbaar sloopt. Het zet zich af op je verwarmingselement, waar het als isolatielaag werkt zodat het element harder moet werken en uiteindelijk doorbrandt. Het vernauwt leidingen, waardoor je doorstroming afneemt en je shots trager worden zonder dat je begrijpt waarom. En het is de duurste reparatie die je jezelf kunt besparen met een handeling van een uur.
Hoe vaak: kijk naar je water, niet naar de kalender
De meeste handleidingen noemen een vast interval, en dat is een compromis voor een gemiddelde die niemand heeft. Wat je werkelijk nodig hebt hangt af van je waterhardheid, uitgedrukt in Duitse graden (°dH).
Bij zacht water onder de 4 °dH volstaat één keer per jaar. Bij het gemiddelde Nederlandse leidingwater van 4 tot 7 °dH kom je uit op twee tot vier keer per jaar. Boven de 12 °dH wordt elke vijftig tot honderd kopjes realistischer. Dan is een filter geen luxe meer maar het goedkoopste onderdeel van je opstelling.
In Nederland verschilt dat flink per regio. Eindhoven zit rond 6,7 °dH, Amsterdam en Rotterdam rond 8,4 °dH, Utrecht en Groningen rond 10,4 °dH. Je waterbedrijf publiceert de hardheid per postcode, en een setje teststrips van een paar euro geeft je binnen een minuut uitsluitsel voor je eigen kraan.
Waarmee: citroenzuur of amidosulfonzuur, geen azijn
Gebruik een ontkalker die voor espressomachines bedoeld is, op basis van citroenzuur of amidosulfonzuur. Die lossen kalk op zonder de metalen en pakkingen aan te tasten.
Azijn werkt ook tegen kalk, en juist daarom wordt het zo vaak aangeraden. Doe het niet. Azijnzuur tast op termijn rubberen afdichtingen en messing onderdelen aan, en de geur trekt er slecht uit: je proeft ‘m nog weken in je shots. Het verschil in kosten met een fatsoenlijke ontkalker is een paar euro per jaar.
Hoe: het proces in grote lijnen
Laat je machine afkoelen en haal de portafilter eruit. Vul het reservoir met de ontkalkoplossing volgens de verhouding op de verpakking. Meer is niet beter, en te geconcentreerd is schadelijk. Zet de machine aan en laat een deel van de oplossing door de groep lopen, en als je machine een stoompijp of heetwateruitloop heeft ook daardoor: die circuits verkalken net zo goed.
Laat de oplossing vervolgens twintig minuten tot een half uur inwerken en herhaal. Spoel daarna grondig door met minstens twee volle reservoirs schoon water, tot je niets meer ruikt of proeft. Gooi de eerste twee shots weg. Dat laatste is geen overdreven voorzichtigheid: ontkalkerresten smaken onmiskenbaar.
Wanneer je het beter niet zelf doet
Bij een dual boiler heb je twee circuits, en bij sommige modellen is de stoomboiler niet bedoeld om zelf te ontkalken: daar staat een aparte procedure voor in de handleiding, of het is dealerwerk. Bij een machine met vaste wateraansluiting is er geen reservoir om een oplossing in te doen; daar werk je met een inline-filter en laat je ontkalken over aan onderhoud op locatie.
En bij een machine met ingebouwde molen, zoals de Sage-modellen, volg je het ontkalkmenu van de machine zelf. Die doseert en spoelt in de juiste volgorde, en handmatig ingrijpen levert daar alleen maar risico op.
Over ontkalken
Hoe weet ik of mijn machine toe is aan ontkalken?
Aan tragere doorstroming, een stoompijp die minder krachtig blaast, of een machine die langer over opwarmen doet. Maar wacht daar niet op: tegen de tijd dat je het merkt, zit er al een laag. Werk op basis van je waterhardheid.
Kan ik te vaak ontkalken?
Ja. Ontkalker is een zuur, en elke behandeling belast je pakkingen een beetje. Onnodig vaak ontkalken is dus niet onschuldig. Stem je ritme af op je water in plaats van voor de zekerheid maandelijks te draaien.
Wat als ik het jarenlang niet gedaan heb?
Doe het dan rustig aan: één ronde met de normale verhouding, goed doorspoelen, en kijk wat er gebeurt. Een dikke kalklaag ineens losweken kan brokken door je leidingen sturen. Bij twijfel is dit het moment voor een servicebeurt.
Voorkomt een waterfilter ontkalken helemaal?
Nee, het verlengt je interval flink maar heft het niet op. Een filter haalt een deel van de hardheid eruit; wat overblijft zet zich alsnog langzaam af. Reken op filteren én ontkalken, alleen minder vaak.
